Waddenwandelen & Open Data

Begin januari zag ik tijdens mijn dagelijkse wandeling met de hond nieuwe bewegwijzering in de vorm van paaltjes en stickers op lantaarnpalen en verkeersborden. Bij navraag bleek het om het Waddenwandelen te gaan, een aaneengesloten netwerk van 1200 km aan wandelpaden in de kop van Noord-Holland, Friesland en Groningen.

Ik ging op zoek naar een kaart van het wandelnetwerk en kwam al snel terecht op de Waddenwandelen-website. De website biedt de mogelijkheid om in een kaart-viewer het netwerk te bekijken en eigen routes samen te stellen. Helaas kun je deze routes niet als GPX-bestand downloaden en werkt de print-functionaliteit (nog) niet. Naast de website zijn er ook een iPhone en Android app. Die zien er goed uit en geven je de mogelijkheid om routes offline te bekijken op je smartphone, maar ook hier geen optie om de data te gebruiken in combinatie met je eigen hard- en software, zoals de Garmin eTrex die ik zelf gebruik voor lange wandelingen.
Tenslotte zijn er papieren kaarten van Falkplan. Deze kosten 9,10 euro per stuk. Er zijn in totaal vijf Falk-kaarten voor het Waddenwandelen-netwerk. Dat betekent dat je ruim 45 euro kwijt bent als je het complete netwerk op papier wilt.

Het promoten van het Wadden- en Lauwersmeergebied, bijvoorbeeld door het realiseren van een wandelnetwerk, ondersteun ik van harte. Ik maak me echter wel zorgen over of de projectresultaten van Waddenwandelen toekomstbestendig zijn. De bewegwijzering bestaat voor een groot deel uit stickers op straatmeubilair. Hoe gaat dat straks bij vernieling of vervanging? Zijn daar afspraken over gemaakt met de beheerder van de openbare ruimte? En hoe worden wijzigingen in het netwerk doorgevoerd in de brondata en gepubliceerd via de diverse kanalen, wanneer het project straks afgelopen is?

De knooppunten en routes zijn niet beschikbaar als open data. Dit betekent dat je de gegevens niet kunt downloaden vanaf het internet en dat de auteursrechten hergebruik uitsluiten. De gegevens zijn alleen op te vragen via door het project gedefinieerde en ontwikkelde kanalen: de Waddenwandelen-website, de apps of de Falkplan-kaarten.
Stel je wilt als toeristische ondernemer de informatie overnemen op je website of in je folder. Of je bent uitgever en je wilt een leuk artikel wijden aan het wandelnetwerk met een overzichtskaart er bij. Of je bent net een kleine startup begonnen en denkt dat je een véél coolere Waddenwandelen-app kunt bouwen dan de bestaande. Dat gaat allemaal niet lukken, omdat je de gegevens niet kunt gebruiken. Een gemiste kans, zeker als je bedenkt dat het hele project gefinancierd is met publiek geld (2,9 miljoen euro). Door de gegevens wél beschikbaar te stellen aan Falkplan BV en niet aan andere ondernemers, is er bovendien sprake van concurrentievervalsing.

De website en app maken overigens gebruik van OpenStreetMap, een topografische kaart die is gemaakt door duizenden vrijwilligers over de hele wereld. Het is een voorbeeld van crowdsourcing. OpenStreetMap is in tegenstelling tot het Waddenwandelen-netwerk wél beschikbaar voor hergebruik, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn. Gratis betekent niet dat er geen voorwaarden zijn: bronvermelding is verplicht. Helaas is dit door het project over het hoofd gezien.
Wat mij betreft is er ook een ‘morele verplichting’ om niet alleen te nemen, maar ook te geven. Als je de kaart op de Waddenwandelen-website goed bekijkt, zie je dat sommige fiets- en wandelpaden ontbreken in OpenStreetMap. Naar mijn idee zou het project dat moeten repareren of op z’n minst de data beschikbaar moeten stellen, zodat de vrijwilligers van OpenStreetMap de ontbrekende gegevens op een efficiënte manier kunnen toevoegen. Zo wordt OpenStreetMap steeds beter. Daar profiteert niet alleen Waddenwandelen, maar iederéén van.

Ik heb Landschapsbeheer Fryslan een mail gestuurd waarin ik mijn zorgen over de duurzaamheid van de projectresultaten kenbaar maak en de vraag stel of de knooppunten en routes alsnog beschikbaar komen als open data. In afwachting van het antwoord ben ik begonnen om de gegevens zelf maar toe te voegen aan OpenStreetMap. Een tijdrovende, maar wel leuke klus, waar ik wel wat hulp bij kan gebruiken 😉 Je kunt de voortgang volgen via de OpenWandelkaart.

Uiteindelijk zou ik het liefste alle wandel-, fiets-, auto- en kanoroutes in onze regio op deze manier in OpenStreetMap willen vastleggen. De routes kunnen dan gedownload worden en gebruikt worden in combinatie met verschillende apparaten en programma’s. Het is ook mogelijk om er papieren kaarten van te maken (maar daarover in een latere blogpost meer). Tenslotte kunnen de gegevens gebruikt kunnen worden door app-bouwers, uitgevers, toeristische informatiepunten, enzovoorts voor hun eigen (commerciële) doeleinden. Zo halen we het meeste rendement uit de informatie en hebben zoveel mogelijk mensen er plezier van.

Ik geloof niet dat het een bewuste keuze was van het project om de gegevens níet als open data beschikbaar te stellen. Wat ik wel denk, is dat er bij het opstellen en uitvoeren van projectplannen en het toekennen van subsidie vaak te weinig aandacht is voor de duurzaamheid en het hergebruik van de gegevens die binnen het project worden verzameld. Publicatie van de projectresultaten als open data verhelpt dit probleem voor een groot deel.

Update 18 maart 2013:
Eén van mijn Twitter-volgers attendeerde me op plannen om de gegevens op termijn op te nemen in de koepeldatabase Digitale Toeristische Informatie, waarna de gegevens via een API vrij beschikbaar zouden zijn.

Daarnaast ontving ik vandaag het bericht dat Falkplan bedrijven en instellingen tegen betaling de mogelijkheid biedt om zich online te presenteren in de knooppunten-kaart die zij via het internet gaan aanbieden. Begrijp me goed, ik vind het geen probleem dat Falkplan probeert langs verschillende wegen geld te verdienen aan het Waddenwandelen-netwerk. Integendeel. Waar ik wél problemen mee heb, is dat de gegevens exclusief verstrekt zijn aan Falkplan, waardoor andere bedrijven niet dezelfde kansen krijgen.

Advertenties

6 thoughts on “Waddenwandelen & Open Data

    • Dankjewel Steven. Ik ben het met je eens: eigenlijk zouden alle gegevens die door of met steun van de overheid zijn verzameld als open data gepubliceerd moeten worden, op voorwaarde dat de gegevens openbaar zijn (d.w.z. niet onder de uitzonderingsgronden van de Wet openbaarheid van bestuur vallen).

  1. Helemaal mee eens! Als iedereen (ieder project) nou eens niet alleen zijn ‘eigen ding’ zou doen maar juist over zijn grenzen heen zou kijken, zou je misschien dat breedgedragen platform kunnen creëren waar iedereen wat aan heeft en waar iedereen zich mee verbonden voelt. En ben je niet het zoveelste mooie initiatief naast alle andere die er al zijn (en zie je door de bomen het bos weer terug:-)

  2. Beste Willy Bakker,

    Altijd goed om kritische geluiden te horen; het betekent dat we in ons opleveringsjaar (2013) nog verbeteringen kunnen aanbrengen. Ik kan slechts gissen naar je reden om je kritiek zo breeduit te etaleren en niet gewoon rechtstreeks aan ons voor te leggen.

    Het is duidelijk dat je goed thuis bent in de digitale mogelijkheden. Toch wil ik je erop wijzen dat de meeste wandelaars in Nederland (leeftijdscategorie 55+) het liefst lopen met gids, kaart of boekje (onderzoek o.a. KNBLO). Het betekent dat wandelaars kunnen kiezen uit meerdere opties, een overzichtsboekje van de ANWB, één van de deelkaarten van Falkplan of één van de drie Wandelgidsen die in samenwerking met Wandelnet zijn gemaakt.

    Niettemin hebben we ons hele digitale wandelbestand vertaald naar een geavanceerde website en app’s. Met behulp van de knooppunten kan een ieder zijn of haar routes maken, opslaan en/of printen. Dat geldt ook voor recreatieondernemers, galeriehouders, musea, etc, die bovendien hun ‘poi’ gratis kunnen plaatsen. Dat het onderliggende bestand niet 1:1 beschikbaar is voor iedereen, heeft een eenvoudige verklaring. Als wij het bronbestand uit handen geven, kunnen we de kwaliteit ervan niet langer garanderen. Voor je het weet circuleren overal routes die misschien niet eens meer bestaan. Alle gegevens zijn overigens in principe openbaar en worden ontsloten via een database die ook door de provincies zelf wordt gebruikt. Wij kunnen ons voorstellen dat als er ooit een toeristische database in Noord-Nederland komt, wij als onze data hiervoor ter beschikking stellen, waarmee het weer van iedereen is. Maar dat is aan de overheden zelf, niet aan ons.

    Voor een netwerk dat nog dit jaar moet worden opgeleverd (sept. 2013) maak je je erg snel zorgen over of de resultaten van Waddenwandelen toekomstbestendig zijn. Wij hanteren hiervoor nagenoeg hetzelfde materiaal als bij de Fietsknooppuntenroutes, die al jaren tot plezier van menige fietser dienst doen. Vrijwillige padcoördinatoren zorgen ervoor dat de paden periodiek worden nagelopen, terwijl wandelaars zelf ook kunnen aangeven waar bewegwijzering ontbreekt. Goed beheer en kwalitatief onderhoud is verder een taak van provincies en gemeenten, die daarvoor (markt)partijen opdracht verlenen.

    De bewegwijzering bestaat voor een groot deel uit stickers op straatmeubilair. Hoe gaat dat straks bij vernieling of vervanging? Zijn daar afspraken over gemaakt met de beheerder van de openbare ruimte? En hoe worden wijzigingen in het netwerk doorgevoerd in de brondata en gepubliceerd via de diverse kanalen, wanneer het project straks afgelopen is?

    Op zich is het natuurlijk prima als jij OpenStreetMap (OSM) wilt aanvullen met paden van Waddenwandelen, vooral de routes die daar nog niet op staan. Je moet je echter beseffen dat veruit de meeste officiële routenetwerken die niet in OSM staan, wandelpaden zijn die alleen geldig zijn zolang er een officiële eigenaar is dan wel zolang er een contract is met (grond)eigenaren. Dat je zelf initiatief neemt juichen wij van harte toe. We zullen het volgen.

    Voor Waddenwandelen gebruiken wij OSM niet als basis voor het netwerk. Het is slechts de kaart die we als onderlaag tonen. Dat had ook Google Maps kunnen zijn. Onze basis zijn de routes die door onze routemakers met een professioneel GIS-apparaat, de Trimble zijn opgenomen. Je was overigens correct dat het webbureau in de laatste versie van de website de attribution (copyright melding OSM) uit hadden staan. In de eerstvolgende versie staat die aan, zoals het hoort. Dit geldt tevens voor de volgende versie van onze app!

    Over het printen: volgens ons werkt de printer prima, ook na meerder tests. Kun je aangeven wat er volgens jou niet werkt (wat heb je precies uitgeprobeerd, welke browser + OS gebruik je?). Dan horen we het graag..

    Tot slot, ook wij zijn voorstander van het zo goed mogelijk delen en ontsluiten van alle wandel-, fiets-, auto- en kanoroutes in onze provincies. Wij zijn daar zelfs al jaren de grootste ambassadeur van. Ook hier geldt echter dat de overheden tezamen met de provinciale marketingorganisaties en VVV’s aan zet zijn. Wij zijn slechts de bedenker, indieners en uitvoerders van het project Waddenwandelen, Een prachtig project waarvan wij verwachten dat het een breed publiek zal aanspreken, zowel bewoners, bezoekers als ondernemers uit de hele Waddenregio. Wij vonden het onze morele verplichting om juist hén met Waddenfondsgeld die tot nu toe ontbrekende toeristische infrastructuur in de kustregio te geven.

    Kees Terwisscha van Scheltinga.

    namens
    Landschapsbeheer Friesland
    Landschapsbeheer Groningen
    Landschap Noord-Holland

    • Beste Kees,

      Dankjewel voor je reactie. Begin dit jaar heb ik via het contactformulier op de website van Landschapsbeheer Fryslân ook al vragen gesteld over de mogelijkheid om de Waddenwandelen-gegevens als Open Data te downloaden, bijvoorbeeld als GPX-bestand, maar daar heb ik nooit een reactie op gehad. Fijn dat jij nu wel de moeite neemt.

      ‘Alle gegevens zijn overigens in principe openbaar’.
      Ik neem aan dat je hiermee bedoelt dat de gegevens door iedereen te raadplegen zijn. Waar het mij om gaat is dat de gegevens herbruikbaar zijn. Dat wordt in de huidige situatie verhinderd door auteursrechten. Op de Falk-kaarten claimen maar liefst 10 partijen het copyright en in de disclaimer op de website staat:

      ‘De informatie mag uitsluitend door de afnemer zelf worden gebruikt. Afnemer mag de informatie niet overdragen, verveelvoudigen, bewerken of verspreiden. Ten aanzien van de inhoud van deze website bestaat geen overnemingsvrijheid; alle auteursrechten, ook die bedoeld in art.15 Auteurswet worden voorbehouden. Nederlands recht is van toepassing.’

      Door schade en schande wijs geworden weet ik dat het belangrijk is om al in een vroeg stadium te bedenken hoe het eindproduct beheerd gaat worden. Het maken van afspraken over het beheer is onderdeel van het project. Daar wacht je niet mee tot na de oplevering. Het is dus ook niet gek om daar (nu al) vragen over te stellen.

      ‘Goed beheer en kwalitatief onderhoud is verder een taak van provincies en gemeenten, die daarvoor (markt)partijen opdracht verlenen.’
      Deze stelling is achterhaald en – mede gezien de forse bezuinigingen bij de overheid – al lang niet meer houdbaar. Lees bijvoorbeeld dit artikel dat vorige week op de voorpagina van de Volkskrant stond. De overheid vraagt de burger steeds vaker een (actieve) bijdrage te leveren aan het beheer van de openbare ruimte.

      ‘Ook hier geldt echter dat de overheden tezamen met de provinciale marketingorganisaties en VVV’s aan zet zijn.’
      Ook dit gaat niet meer op, althans niet in het Lauwersland-gebied waarin ik woonachtig ben. De VVV komt steeds meer onder druk te staan door bezuinigingen en onvrede onder de leden en bij de subsidiërende gemeenten. De toeristische informatievoorziening in de regio draait in de praktijk op toeristische ondernemers en enthousiaste vrijwilligers.

      Het is geen probleem dat burgers of ondernemers voor een deel taken overnemen die voorheen bij de overheid belegd waren, als ze dan ook maar vrije toegang krijgen tot de informatie die ze daarvoor nodig hebben. Dáár maak ik mij sterk voor.

      Je noemt als voorbeeld het Fietsknooppunten-netwerk. Daar kan ik je nog een aardige anekdote over vertellen. Het toeristisch seizoen was al in volle gang en de bewegwijzering voor het Fietsknooppunten-netwerk in de provincie Groningen was al geplaatst. Helaas liet de kaart nog op zich wachten. Regelmatig moesten medewerkers van het VVV in Zoutkamp, die ik als vrijwilliger van het Visserijmuseum Zoutkamp zo nu en dan een handje help, ‘nee’ verkopen aan toeristen en recreanten die de paaltjes hadden zien staan en graag een kaart wilden. Tot mijn verbazing zag ik op een bepaald moment dat alle Groninger knooppunten al in OpenStreetMap stonden. Eén van de vele ‘mappers’ van OpenStreetMap was op zijn fiets gesprongen en had alle punten ingemeten en vervolgens ingetekend. Zo kan het ook ;-).

      ‘Je moet je echter beseffen dat veruit de meeste officiële routenetwerken die niet in OSM staan, wandelpaden zijn die alleen geldig zijn zolang er een officiële eigenaar is dan wel zolang er een contract is met (grond)eigenaren.’
      Ik begrijp niet goed wat je bedoelt met ‘officiële eigenaar’. Als Landschapsbeheer Fryslân ophoudt te bestaan, is er dan ook geen Waddenwandelen-netwerk meer? Dat lijkt me dan juíst een reden om de informatie vrij te geven.

      Dat de routes over particuliere grond aan meer veranderingen onderhevig zijn, omdat contracten met grondeigenaren afgesloten en opgezegd kunnen worden, begrijp ik. Deze dynamiek is echter een algemeen probleem, niet specifiek voor OpenStreetMap. Hoe worden de mutaties bijvoorbeeld verwerkt in de Falk-kaarten en wandelgidsen? De instantie die de contracten afsluit met de grondeigenaren zou er goed aan doen de mutaties online te publiceren, zodat afnemers van de Waddenwandelen-gegevens de mutaties kunnen verwerken in hun eigen databases en toepassingen.

      De tijd waarin de overheid klaar stond met een zak met geld en zorg droeg voor het in stand houden van voorzieningen als wandelnetwerken is voorbij. Je schrijft:
      ‘Als wij het bronbestand uit handen geven, kunnen we de kwaliteit ervan niet langer garanderen.’
      Ik draai het om: Als we de kwaliteit van dit soort voorzieningen op peil willen houden, moeten we het anders organiseren. Met elkaar. Van onderop.

      Je hebt gelijk dat mijn ‘roots’ in de techniek liggen. Ik weet uit ervaring dat het voor een ICT-beheerder handig is om een screenshot van de foutmelding te krijgen bij een storing. Daarom heb ik een filmpje gemaakt van het maken en printen van een route, inclusief de foutmelding die ik kreeg. Ik heb het in de afgelopen week zes of zeven keer geprobeerd in verschillende browsers (Mozilla Firefox 19.0.2 en Internet Explorer 9, beide op een Windows 7 systeem). Het ging steeds fout, tot gisteren. Blij te vernemen dat het probleem zich niet meer voordoet en dat de naamsvermelding van OpenStreetMap op korte termijn wordt toegevoegd.

      Om op mijn belangrijkste vraag terug te komen, de knooppunten en routes van het Waddenwandelen-netwerk worden dus niet op korte termijn voor hergebruik beschikbaar gesteld. Het wachten is op de toeristische database Noord-Nederland. Jammer.

    • Beste Kees,

      Dank voor de open reactie. Jammer dat je Willy begint te vragen waarom ze de discussie in de openbaarheid voert. Ik ben heel blij met haar actie. Dankzij haar stuk wordt duidelijk dat er voor de open overheid nog een wereld te winnen valt.
      Ongetwijfeld met de beste bedoelingen geef je in je reactie een reeks van ‘ja, maar’-redenen om vooral maar niet met open data aan de slag te gaan.

      Zelf ben ik actief in de openbaar vervoer reisinformatie. De belangen zijn daar groot: er zijn directeuren ontslagen omdat de informatie niet op orde was. En allerlei discussies over beheer en kwaliteit komen ook hier voor. Ik merk op mijn dossier dat het open beschikbaar stellen van data heeft geleid tot kwaliteitsverbetering: het meekijken door anderen helpt bij het signaleren van fouten waarmee een eerste stap wordt gezet met het verbeteren. En door de open structuur versterkt elke verbetering de volgende.

      In de situatie van een deal met één ‘monopolist’, zoals deze nu is ontstaan bij Falkplan kan de verbetering enkel bij Falkplan vandaan komen. En tegen de hoofdprijs, want Falkplan heeft een monopolie. En het kunstje dat ze aan jullie voor veel geld verkoopt kan ze vervolgens opnieuw verkopen aan een andere partij zonder hiervoor toegevoegde waarde te bieden.

      Ik denk dat het nooit te laat is om met de open structuur aan de slag te gaan. Al was het maar dat het aan belastingbetalers niet goed is uit te leggen waarom zij twee keer moeten betalen voor hetzelfde. Willy zal jullie er graag bij helpen, en anders hebben wij voldoende contacten om het geheel verder te brengen. Maak gebruik van ons, je zal er met tevredenheid op terugkijken.

      Joost
      twitter @jjovanos

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s